مجید فرش دوستی حق، دکتر سعید کاویانی
خلاصه
تشخيص هاي قبل از تولد عمدتا به منظور شناسايي آنوپلوئيدي ها و اختلالات ژنتيكي مختلف همانند تالاسمي، آنمي سلول داسي و... صورت مي گيرد. روش هايي كه به منظور تشخيص هاي قبل از تولد مطرح هستند به دو قسمت روش هاي تهاجمي و روشهاي غيرتهاجمي تقسيم بندي مي گردند. امروزه از روش هاي تهاجمي تشخيصهاي قبل از تولد به طور روتين استفاده مي گردد كه اين روش ها شامل آمنيوسنتز، نمونه برداري از پرزهاي ويلوسي ( CVS ) و نمونه برداري از خون جنيني مي باشد، كه اين روش ها با معايب متعددي همانند احتمال ايجاد خطر براي جنين و مادر، سقط جنين، عفونت و... همراه هستند كه از سوي اكثر زوجين غير قابل قبول مي باشد. اما اخيرا روش هاي غير تهاجمي تشخيص هاي قبل از تولد niPND ( non-invasive Prenatal Diagnosis ) با استفاده از جداسازي سلول هاي جنيني از خون مادري ارائه شده است كه در اين مقاله به بررسي اين روش ها پرداخته خواهد شد.
مقدمه
سلولهاي جنيني در طول حاملگي مي توانند وارد گردش خون مادري شوند. بنابراين جستجوي سلول هاي جنيني از نمونه هاي خون مادري به عنوان منبع ماده ژنتيكي جنين در روش هاي غير تهاجمي تشخيص هاي قبل از تولد مطرح مي شوند. براي اولين بار در سال 1893 ، اشمرول، وجود تروفوبلاست هاي جنيني را در عروق ريوي مادر كه در اثر اكلامپسي فوت كرده بود گزارش كرد. داگلاس در سال 1959 تروفوبلاست هاي جنيني موجود در گردش خون مادر را مورد شناسايي قرار داد (1). Walknowska و همكاران در سال 1969 براي اولين بار، متافازهاي كروموزوم X و Y را در لنفوسيت هاي جنيني در خون مادري زنان حامله اي كه حامل جنين مذكر بودند گزارش كردند. هرزنبرگ و همكارانش در اواخر دهه 1970 و اوايل دهه 1980 سلول هاي جنيني را با استفاده از تكنيك FACS(Fluorescence Activated Cell Sorting) شناسايي و جداسازي كردند (2). شواهد متقاعد- كننده اي از حضور سلول هاي جنيني در خون مادر با كاربرد روش هاي ملكولي در شناسايي توالي هاي DNA منحصر بفرد جنين از اجزا سلولي زنان حامله در سال 1990 ايجاد شد. بيانچي و همكارانش بواسطه كروموزوم Y جهت شناسايي اريتروبلاست هاي جنيني و با كاربرد تكنيك FACS براي غني سازي اريتروبلاست هاي جنيني از خون مادري استفاده كردند (3). اين قابليت واضح جهت انتخاب گلبول هاي قرمز هسته دار جنيني ( FNRBC ) با استفاده از FACS منجر شد تا بيانچي و سايرين، اين روش را با تكنيك FISH(Flourescence In Situ Hybridization) و پروب هاي اختصاصي كروموزوم به منظور شناسايي آنوپلوئيدي هاي جنيني تركيب كنند. افراد ديگري با استفاده از تكنيك MACS(Magnetic Activated Cell Sorting) توانستند FNRBC يا تروفوبلاست ها را جداسازي كنند. مشكلاتي كه در تهيه آنتي باديهاي تروفوبلاستي وجود داشت منجر شد كه در سال هاي آينده تحقيقات بر روي FNRBC متمركز شود.